Een van de meest fascinerende aspecten van de tafeltennissport is effect, in technische termen ook wel rotatie of spin genoemd. Je kent het wel, backspin en topspin, een service met veel effect, speciale rubbers die raar effect kunnen geven, en ga zo maar door.

Wat is effect?

Effect bij tafeltennis is niets anders dan het ‘draaien’of ‘roteren’ van het tafeltennisballetje. Je kunt het balletje vergelijken met een aardbol. Het gehele aardoppervlak kun je laten draaien behalve op de twee punten waar de bol bevestigd is. De lijn door deze twee punten wordt de rotatie-as genoemd. Een tafeltennisballetje met effect draait dus om een rotatie-as. Het soort effect wordt bepaald door de stand van de rotatie-as en de draairichting (linksom of rechtsom).

Drie soorten effect: combinaties van stand rotatie-as (gestippeld) en rotatierichting.

Een effectbal die ’zwevend’ op je afkomt, heeft een rotatie-as die niet perfect door het centrum van het balletje gaat en constant van richting verandert. Mogelijke oorzaken hiervan zijn de niet-perfecte bolvorm van de bal en een lokale afwijking (iets te dik of te dun celluloid, deukje).

Hoe ontstaat effect?

Het antwoord is simpel als je je afvraagt: Hoe breng ik een aardbol aan het draaien? Juist, door contact te maken met de bol en een zetje te geven. Hetzelfde gebeurt als je een tafeltennisballetje effect meegeeft. Het balletje maakt contact met je rubber. Door nu het bat ‘langs’ het balletje te bewegen gaat het balletje draaien. In feite wordt er vanuit het contactpunt een kracht op de bal uitgeoefend in de bewegingsrichting van het bat. Deze kracht kun je zien als ‘het zetje’ in het voorbeeld van de aardbol.


Ontstaan van effect.

Een versleten rubber, dat minder stroef is dan een nieuw rubber, maakt minder goed contact met het balletje en kan daardoor minder effect meegeven.

Hoe kun je veel effect geven?

Om effect te geven, moet het contact tussen bal en rubber goed zijn, en moet er een kracht (‘zetje’) vanuit het contactpunt uitgeoefend worden. Het geven van veel effect berust op het optimaliseren van deze twee condities.

•    Tegen-effect geven.  Weet je dat de tegenstander eigenlijk topspin krijgt als je zelf backspin geeft, en andersom? Dit komt omdat je tegenstander ten opzichte van jou een halve slag gedraaid staat. Een voor jou terugdraaiende bal (backspin) draait juist vooruit (topspin) vanuit het gezichtspunt van je tegenstander. De tegenstander moet dus tegen-effect geven om de bal weer backspin te geven (gezien vanuit zijn positie). In een backspin-rally (‘schuif’-rally), maar ook in een topspin-rally (‘spin-over-spin’) geven de spelers dus constant tegen-effect. Door dit tegen-effect maakt de bal goed contact met het rubber, waardoor je makkelijk met (veel) effect terug kunt spelen.

 

Links en rechts van het net wordt backspin gespeeld. Toch is het effect tegengesteld.

•    Bal snel na opstuit raken. Een bal heeft nog relatief veel energie (snelheid en effect) over als het net van de tafel opstuit. Door de bal wat eerder te raken, kun je meer profiteren van die energie en dus meer effect geven bij gelijke inspanning.

•    Snelle beweging. Door je bat sneller langs de bal te bewegen wordt er meer kracht vanuit het contactpunt uitgeoefend. Hierdoor krijgt de bal meer energie om sneller rond te draaien.

•    Manier van raken. Wanneer je geen effect geeft, en dus ‘contra’ speelt, is de kracht op het middelpunt van de bal gericht. Bij maximaal effect zou de kracht juist in de loodrechte richting moeten werken. Deze extreme situatie is echter niet realistisch omdat je de bal dan zo ‘dun’ moet raken dat alle energie in effect wordt omgezet en niets daarvan in balsnelheid. Alle situaties binnen deze twee extremen zijn mogelijk en corresponderen met een zekere hoeveelheid effect.

 

De hoeveelheid effect hangt af van de richting van de uitgeoefende kracht (pijlen).

•    Techniek. Door je armbeweging zo uit te voeren dat je batje in de juiste richting wijst, zet je effectief veel massa, en dus energie, achter de bal. Hierdoor wordt er weer een grotere kracht vanuit het contactpunt uitgeoefend, en krijgt de bal meer effect mee.